Bí ẩn đằng sau các bức họa nổi tiếng

[thienthanaoden]

Nguồn : http://vnexpress.net
------------------------------------------------------------------------

Giải mã nụ cười của nàng Mona Lisa

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2003/09/3B9CB24D/mona-lisa.jpg
Mona Lisa.

"Điều khiến chúng ta yêu thích Mona Lisa chính là bộ mặt cô ấy luôn thay đổi mỗi khi chúng ta nhìn, làm cho cô ấy dường như sống động", Margaret Livingstone, nhà sinh học - thần kinh tại Đại học Harvard (Mỹ) nhận xét như vậy, sau một thời gian nghiên cứu hoạ phẩm nổi tiếng của Leonard de Vinci.

Tuy nhiên, bà cho rằng thực tế bộ mặt Mona Lisa không đổi, bản chất chính là sự thay đổi trong mắt người xem chứ không phải ở màu sơn. Theo bà, thị giác trung tâm của con người bắt giữ những chi tiết nhỏ rất tốt, trong khi thị giác ngoại biên chỉ xử lý những chi tiết lờ mờ gọi là tần số không gian thấp. Nhưng nụ cười của Mona Lisa lại được vẽ bằng tông màu êm dịu, rơi vào tần số thấp. Livingstone nói: "Bạn không thể nhìn nụ cười này bằng thị giác trung tâm mà bằng thị giác ngoại biên khi nhìn từ miệng".

Hiệu quả tương tự được quan sát trên những tác phẩm cuối thế kỷ 19 của những người theo kỹ thuật chấm màu (pointillist), cũng như trên các bức hoạ chân dung hiện đại của Chuck Close và tranh ghép mảnh của Robert Silvers (thường dùng trong quảng cáo). Livingstone nhận xét: "Mỗi khi nhìn, bạn nhìn những chấm riêng rẽ, nhưng thị giác ngoại biên thì tập hợp chúng lại với nhau và trộn lẫn màu sắc, vì thế bạn chuyển động mắt chung quanh và tạo nên những thay đổi trong khi nhìn". Cách giải thích này có lẽ làm ngạc nhiên những hoạ sĩ của kỹ thuật chấm màu, bởi họ nghĩ rằng tác phẩm của mình là sự trộn lẫn của màu sắc.

Tuy nhiên, Livingstone lại cho rằng Leonard không hiểu được bản chất sự việc: "Ông ấy viết nhiều điều nhưng không bao giờ viết điều này ra và cũng không vẽ lại một bức hoạ nào như Mona Lisa. Tôi cho rằng ông cũng nhìn thấy điều tuyệt vời trong nụ cười của Mona Lisa, nhưng cũng như nhiều người, lại không thể phân tích được tại sao nó lại như vậy".

[thienthanaoden]

Những bí ẩn trong họa phẩm của Van Gogh

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/03/3B9D054A/Tranglen.jpg
Kiệt tác Trăng lên (moonrise) của danh họa theo trường phái ấn tượng Van Gogh.

Nhiều nhà nghiên cứu các sáng tác của họa sĩ tài năng Vincent Van Gogh thường không nhất trí với nhau về tên gọi của bức Trăng lên (Moonrise). Có lập luận cho rằng, đúng hơn tên của bức tranh phải là Mặt trời lặn. Một vật thể bầm đỏ từ đỉnh núi trên thực tế có thể là mặt trăng hoặc mặt trời…

Tình huống càng trở nên phức tạp khi không một ai có thể đoán chính xác ngày mà họa sĩ vẽ tranh. Nhưng nhà thiên văn học người Mỹ Donald Olson đã giải mã được bí ẩn đó. Ông quả quyết rằng đó là vào khoảng giữa tháng - ngày 13/7/1889.

Van Gogh có 5 bức tranh bầu trời đêm rất nổi tiếng. Mỗi bức đều khiến cho Olson sửng sốt vì tính chính xác, xét về mặt thiên văn học.

Hai năm trước, Olson đã xác định một cách rất cụ thể thời gian mà Van Gogh vẽ một bức tranh khác có tên gọi Ngôi nhà trắng trong đêm. Olson tìm ra ngôi nhà đó - may mắn sao còn được lưu giữ đến tận ngày nay và nhận ra ngôi sao trong bức tranh chính là sao Kim nhờ vào tài miêu tả chính xác của Van Gogh. Từ đó ông suy ra ngày, giờ mà họa sĩ vẽ bức tranh.

Tin chắc rằng trong trường hợp của Trăng lên, Van Gogh cũng không hề hư cấu, mùa hè năm ngoái, Olson đã lên đường sang Pháp. Nhà thiên văn người Mỹ thu thập được thông tin cho thấy vào tháng 9 năm 1889, Van Gogh đã gửi cho em trai mình tên là Théo một bưu kiện với hai bức tranh Trăng lên và Đêm đầy sao. Cũng vào tháng 5 năm đó, Van Gogh đã tới một tu viện tại San Pemi để tiếp tục chữa chạy bệnh tâm thần của mình. Cuối cùng, Olson xác định được Van Gogh đã vẽ bức tranh ấy khi nhìn qua khung cửa căn phòng của ông và đó hoàn toàn là một vầng trăng (hoặc giống một vầng trăng). Từ đó, nhà nghiên cứu Mỹ tìm ra thời gian vẽ bức tranh với độ chính xác chừng trên dưới một phút theo cách tính của thiên văn học.

Dẫu vậy, vẫn còn lại một điều khó hiểu trong bức tranh này: Cái bóng đen dưới chân núi? Mặt trăng thì không thể tạo ra mảng bóng tối ấy, còn mặt trời vào khoảnh khắc đó thì hoàn toàn chưa ló rạng. Nhưng vẫn theo Olson, chỗ khó hiểu ấy có thể giải thích một cách đơn giản: Van Gogh đã vẽ bức tranh làm 2 đợt. Ông bắt đầu tác phẩm vào buổi chiều và vẽ xong vào buổi sáng. Chính vì thế chúng ta nhìn thấy trên vải mặt trăng đang mọc vào chập tối, còn bóng rợp dưới chân núi Van Gogh vẽ thêm là khi mặt trời đã mọc.

Cũng theo như lý giải của Olson, sự việc là ở chỗ Van Gogh thường cho phép mình sử dụng màu sắc một cách đầy ngang ngạnh, không theo quan niệm thông thường, cả sự sai lệch phối cảnh, cả sự chông chênh của bố cục, cả những chỉnh thể theo kiểu tượng trưng…

Mấy năm trước chính bức Đêm đầy sao với những vì sao nhấp nháy đã giúp các chuyên gia y học tìm ra một bí mật khác của họa sĩ - đó là niềm say mê của Van Gogh đối với màu vàng chói trang, nom đến nhức mắt thường thấy trong nhiều họa phẩm của ông. Ông nghiện màu vàng chính là bởi ông luôn say sưa thứ rượu ngải cứu. Vào thời gian đó, người ta hay pha thêm vào loại rượu này một lượng xantonin (thường có trong thuốc tẩy giun trẻ con), nếu uống vào sẽ nhìn mọi vật nhuốm màu vàng.

Một số chuyên gia khác lại tin rằng màu vàng trong tranh Van Gogh gắn liền với chứng động kinh ông đã mắc phải. Từ năm 1890, Van Gogh điều trị chứng bệnh này theo đơn thuốc của bác sĩ Poli Ferdinand Gase và phải uống loại thuốc có tên là Digitalis. Thứ thuốc này ngày nay được sử dụng để chống bệnh nhồi máu cơ tim, nhưng thời đó được dùng rất thông dụng để chữa bệnh thần kinh. Việc dùng thứ thuốc này trong nhiều trường hợp đã khiến con bệnh nhìn thế giới xung quanh qua mầu vàng. Ví như họa sĩ sẽ nhìn thấy những quầng vàng quanh những ngôi sao, đúng như chúng ta đã nhìn thấy trong bức Đêm đầy sao của ông.

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/03/3B9D054A/demdaysao.jpg
Đêm đầy sao .

[thienthanaoden]

Tìm ra thời điểm trăng lên trong bức họa của Van Gogh

Các nhà thiên văn học đã tìm ra chính xác thời gian và ngày tháng danh họa người Hà Lan Vincent Van Gogh vẽ nên kiệt tác Moonrise (Trăng lên). Ngày rằm tháng sau sẽ là tròn 114 năm sau thời điểm đó.

Van Gogh đã vẽ bức Moonrise vào mùa hè năm 1889 khi ở Saint-Rémy-de-Provence, miền nam nước Pháp. Nhưng thời điểm chính xác của cảnh tượng trong bức họa thì vẫn là một điều bí ẩn đối với các sử gia nghệ thuật.

Đó chính xác là vào 21h08' ngày 13/7/1889, nhà thiên văn học Donald Olson tại Đại học Southwest Texas, Mỹ, tuyên bố.

Để giải được bí ẩn này, Olson cùng cộng sự đã tới Saint-Rémy-de-Provence vào tháng 6/2002 và xác định khu vực trong bức họa. Nó bao gồm một dãy núi nhô lên che khuất một góc của vầng trăng đang toả sáng và một ngôi nhà 2 mái từ phía xa.

Từ đó, nhóm đã tìm hiểu vị trí mà van Gogh đứng vẽ để tạo nên kiệt tác đó. Sử dụng la bàn và những phần mềm thiên văn học để đo đạc hướng mặt trăng xuất hiện trước mặt họa sĩ và độ cao của dãy núi ở phía chân trời, họ đã tìm ra được 2 thời điểm mà mặt trăng tròn nhô lên sau rặng núi tại đúng vị trí đó: ngày 16/5 và 13/7/1889. Bởi vì cánh đồng lúa trong bức vẽ vàng ươm và đã được gặt, đó chỉ có thể là vào tháng 7, họ kết luận.

Các chuyên gia nghệ thuật vốn đã rất tò mò về năm cuối cùng trong cuộc đời Van Gogh khi ông cho ra một loạt các tác phẩm bất hủ. Trong thời gian đó ông đã ẩn mình ở một tu viện và vẽ ra bức họa nổi tiếng Starry Night (Đêm đầy sao). Kết luận này có thể mở ra một cái nhìn mới về mùa hè năm đó. Họa sĩ tài danh đã chết vào tháng 7 năm sau.

Vầng trăng trong Moonsire sẽ được tái hiện chính xác vào ngày 13/7 năm nay (năm kỷ niệm ngày sinh lần thứ 150 của Van Gogh), khi nó lại nhô lên sau dãy núi ở Saint-Rémy-de-Provence. Mặc dù mỗi tháng mặt trăng đều tròn một lần, nhưng nó chỉ quay lại đúng một vị trí trên bầu trời cứ sau 19 năm.

[thienthanaoden]

Bí ẩn của những bức chân dung 'sát nhân'

Vợ của Rubens - người đẹp Isabella, vốn là người mẫu trong hầu hết các tác phẩm của ông, đã qua đời năm 35 tuổi. Nữ công tước Alba, người mẫu cho bức tranh Maha của Goya, đã chết sau khi bức chân dung đầu tiên được hoàn thành 3 năm. Danh họa vĩ đại Picasso có 2 người vợ - người mẫu cho ông, thì đều tự tử.

Các nhà khoa học cho rằng giữa hình ảnh một con người và số phận tiếp theo của người đó có sự liên quan thần bí, thậm chí là cái chết. Lịch sử của các họa sĩ vĩ đại đã chứng tỏ điều đó.

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/05/3B9D2BD3/Danae.jpg
Vợ của Rembrandt làm mẫu cho ông vẽ bức tranh Danae đã chết vì bệnh ho lao.

Trong giới hội họa có vô số truyền thuyết về các bức chân dung của những họa sĩ nổi tiếng đã đem đến cái chết. Vào năm 30 tuổi, vợ của Rembrandt là Saskia chết vì ho lao. Danh họa Hà Lan vĩ đại này đã thể hiện cô trong các bức tranh Danae và Flora. 3 đứa con của ông được người cha vẽ nhiều đã chết khi còn nhỏ. Người con duy nhất còn lại Titus cũng qua đời khi mới 27 tuổi.

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/05/3B9D2BD3/trang.jpg
Bức Ivan Groznưi giết con trai mình. Gashin, người mẫu cho họa sĩ Repin vẽ Sa hoàng trong tranh này đã chết do nhảy từ cầu thang xuống.

Đối với những người quen, llia Repin nổi tiếng là "nhà tiên tri đen". Ông kết thúc bức chân dung nhà phẫu thuật Pirogov và nhạc sĩ Mousorgsky đúng vào ngày họ qua đời. Nhà văn Vsevolod Garshin, mà từ mẫu người này ông vẽ ra Sa hoàng trong bức Ivan Groznưi giết con trai mình, chẳng bao lâu đã chết sau khi nhảy từ cầu thang xuống. Thủ tướng Stolưpin bị bắn chết ngay sau khi Repin đặt nét vẽ cuối cùng. Người vợ trẻ của Repin, không lâu sau khi bước vào tác phẩm của chồng, cũng chết vì ho lao.

Bà Tachiana ludkevich - nhân viên khoa học chính của Viện bảo tàng nghệ thuật Trechiakov giải thích rằng tất cả những sự kiện lạ lùng đó chỉ là sự trùng hợp: "Mousorgsky được Repin vẽ khi ở tình trạng sắp chết. Còn Pirogov khi đó đã 71 tuổi. Garshin là người không ổn định về tâm thần. Trước Repin, Stolưpin đã được Surikov và các họa sĩ Pháp vẽ, nhưng tại sao khi đó ông không chết? Ngoài ra, vào thời gian đó rất nhiều người chết vì ho lao. Những đứa con của Rembrandt bị chết vì mẹ của chúng là một phụ nữ rất ốm yếu".

Song những điều bí ẩn không dừng lại ở đó. Tại Matxcơva, người ta đồn đại nhiều về cái chết của con gái Aleksandr Shilov và vợ của llia Glazunov. Shilov vẽ cô con gái đẹp Misha của mình nhiều lần và cô bé qua đời ở tuổi 16. Vợ của họa sĩ Glazunov là Nhina Vinogradova thì tự tử trong hoàn cảnh rất lạ lùng.

Phó chủ tịch Viện Hàn lâm nghệ thuật Nga - ông Eduard Drobitski - bảo vệ đồng nghiệp bằng lập luận rằng khi vẽ con gái, Shilov đã không biết con gái mình bị ung thư, còn Glazunov chỉ vẽ duy nhất một bức chân dung của vợ. Eduard Drobitski cũng cho rằng cái chết của bà Nhina rất rắc rối. Bà bị ung thư vòm họng, và vì đau đớn nên có lẽ bà đã mất minh mẫn, dẫn đến việc tự tử.

Mặc dù bác bỏ truyền thuyết cổ xưa, các chuyên gia đáng kính cũng phải thừa nhận rằng quả thực tồn tại bí ẩn xung quanh vấn đề này. Bà Tachiana ludkevich đưa ra những ví dụ. Người mẫu nổi tiếng của hoạ sĩ Vladimir Lukich Borovikovski là Lopukhina đã chết 3 năm sau khi bức chân dung hoàn thành mà không có nguyên nhân. Số phận tương tự cũng đến với cậu bé Vasia, người mẫu cho bức tranh Bộ ba của Petrov. Mẹ của cậu như đã linh cảm thấy gì đó, bà cấm cậu bé làm mẫu cho họa sĩ vì sợ con mình sẽ chết.

Còn Eduard Drobitski sau khi kể về bi kịch trong gia đình Shilov và Glazunov, đã công nhận là có một chuyện khó giải thích xảy ra với chính mình: "Nhiều năm trước tôi vẽ một bức tranh kép với hình Vưsotski (nam ca sĩ nổi tiếng thời Liên Xô cũ) và nhà thơ vĩ đại Puskin. Vưsotski trong trang phục nhà thơ, còn Puskin mặc đồ jean. 2 tuần sau Vưsotski qua đời. Các đồng nghiệp nói với tôi rằng bút vẽ tôi đã truyền năng lượng của nhà thơ quá cố sang Vưsotski và điều ấy đã đưa anh ta với chỗ kết thúc cuộc đời".

Giải thích cho hiện tượng này, Eduard Drobitski cho rằng một số họa sĩ có linh cảm của bác sĩ chẩn đoán. Khi vẽ một khuôn mặt, thậm chí không suy tính gì, anh ta cảm thấy có một căn bệnh nghiêm trọng đang tới gần. Và đây là một trường hợp như thế. Huân tước Anh Malgrov một lần đến gặp họa sĩ Gilbert Stewart, tác giả bức chân dung nổi tiếng vẽ George Washington, đặt vẽ chân dung anh trai mình là tướng Philps. Khi đến lấy bức tranh, Malgrov nhận thấy chân dung không giống thật và điều đó đã gây ra một ấn tượng khủng khiếp. Chẳng bao lâu sau người ta biết rằng tướng Philps đột ngột mất trí.

Chuyên gia khoa học của Viện bảo tàng Ermitage ở Saint Petersburg - giáo sư Boris Sapunov - lại có cách giải thích khác: khi vẽ chân dung, người họa sĩ như xâm nhập vào thế giới nội tâm của người mẫu. Họa sĩ càng tài hoa, càng đưa vào tác phẩm nhiều năng lượng của mình ở dạng tốt hay xấu. Có thể nhận thấy "sự định hướng" của năng lượng theo cách người họa sĩ tạo các sắc màu trên tranh. Khi họa sĩ ở tâm trạng yên tĩnh, các vệt màu của người đó đều đặn và ngay ngắn, nhưng khi bức chân dung được vẽ trong trạng thái thần kinh bị kích thích, buồn bã hay căng thẳng, thì các nét vẽ bắt đầu "đung đưa". Điều đó không thấy rõ bằng mắt thường mà chỉ hiện ra khi được nghiên cứu kỹ lưỡng. Nhưng não người tiếp nhận những chỗ "không bằng phẳng" này ở mức độ tiềm thức, nó tạo ra tác động giống như kiểu thôi miên, hướng tới việc loại bỏ người được vẽ.

Tất nhiên bạn vẫn có thể phản bác: biết bao họa sĩ không nổi tiếng hàng ngày vẫn vẽ ra các bức chân dung mà chẳng có hậu quả bi thảm nào! Nhưng có thể các thiên tài có khả năng thần giao cách cảm nào đó?

[thienthanaoden]

Vì sao nụ cười của Mona Lisa bí ẩn?

http://vnexpress.net/Vietnam/Khoa-hoc/2004/06/3B9D3E32/mona.jpg
Những sắc thái tình cảm khác nhau trên mặt nàng Mona Lisa khi có các nhiễu thị giác.

Trong nhiều thế kỷ, các họa sĩ, sử gia và khách du lịch bị hút hồn bởi nụ cười mỉm hư ảo của nàng Mona Lisa. Giờ đây, dường như sức mạnh thôi miên trong kiệt tác của Leonardo da Vinci lại nằm ở một điều không ai ngờ tới: những rối nhiễu ngẫu nhiên trong hệ thống thị giác của con người.

Christopher Tyler và Leonid Kontsevich tại Viện nghiên cứu mắt Smith-Kettlewell ở San Francisco (Mỹ) đã điều chỉnh một bức ảnh kỹ thuật số được chụp lại từ bức tranh này, bằng cách bổ sung vào đó các nhiễu loạn thị giác - giống như những vết nhiễu trên một kênh tivi kém. Sau đó, họ yêu cầu 12 người quan sát đánh giá cảm xúc của nhân vật trên tranh, phân theo 4 bậc, từ buồn rầu tới hạnh phúc.

Đúng như dự đoán, các vết nhiễu làm rìa môi của Mona Lisa nhếch lên khiến nàng trông hạnh phúc hơn, còn những vết nhiễu kéo phẳng đôi môi lại tạo cho nàng một vẻ buồn bã.

Tyler cho biết, hệ thống thị giác của chúng ta bị nhiễu bởi nhiều nguồn, như: số lượng photon ít nhiều đập vào các tế bào cảm nhận ánh sáng trong mắt, hoạt động sai lệch ngẫu nhiên của các sắc tố hấp thụ photon, và sự loé sáng ngẫu nhiên của các nơron có nhiệm vụ mang tín hiệu thị giác tới não.

Những nguồn nhiễu tự nhiên này khiến cho người quan sát tin rằng sắc thái tình cảm của nhân vật trên tranh đang thay đổi phảng phất, mà không nghĩ rằng thực sự cái mà họ nhìn thấy chỉ là một dạng biểu lộ song mơ hồ.

"Đó có thể là một phần tạo nên sức mạnh huyền bí của bức tranh" -ông nói - điều mà Leonardo chắc phải nhận ra theo bản năng.